مقدمه ( هنر گلیم بافی)

اختلاف شرایط اقلیمی در مناطق مختلف ایران ( كوهستان، دشت و دمن، كویر) عامل تأثیرات و تغییرات در شرایط زندگی است. این تغییرات به نوبه خود تأثیر فراوان در همه مسائل، آداب و رسوم، سنن و هنرهای دستی كه بافت گلیم نیز یكی از آنهاست، دارد. بهتر بگوییم یكی از عوامل تنوع و گوناگونی بافتهای ایران همین است كه اشاره شد. تفاوت فاحش بافت های ایران هر كدام بیانگر خصوصیات بافندگان ومحیط بافت است كه كاملا از هم متمایز و قابل تشخیص هستند. نمونه هایی از تصاویر بافت های مناطق مختلف در بخش های بعدی معرفی میگردد.

با تكنیك بافت گلیم، وسایل مختلف تهیه می شود. رختخواب پیچ (چادر شب)، خورجین و سجاده نمونه هایی از آنهاست.

گلیم را می توان از دو جهت بررسی كرد: یكی از نظر بافت و دیگری از نظر نقش.  بافت گلیم در ایران چندان اختلاف ندارد و در بیشتر نقاط ساده بافته می شود. در منطقه ای مثل دشت مغان كه شاهسونها زندگی می كنند گلیم را به طریق " سوماك " می بافند.

در این مبحث آنچه مهم است نقش ها و رنگ های انتخاب شده است كه دارای تنوع وسیعی می باشد. در بعضی نقاط ، رنگ خاصی بیشتر استفاده می شد. یكی از علل اساسی آن امكان رشد گیاه رنگی مخصوص در آن سرزمین بوده است كه برای تهیه آن رنگ، مورد استفاده قرار می گرفت، اما اكنون امكان تهیه رنگها در بازار بیشتر شده است و تقریبأ می توان گفت كه رنگ ها در همه جا متنوع است.

نقوش گلیم به دلیل تكنیك خاص بافت، بیشتر به صورت اشكال هندسی است، با وجود این محدودیت، آن چنان تنوع و قدرت هنری وسیعی دارد كه حتی در كتب هنری بین المللی دیده شده كه دست بافته روستایی ایرانی (كسی كه تحصیلی در زمینه فرم و رنگ ندارد) در مقایسه با كار هنری یك هنرمند (كسی كه تحصیل و تجربه در زمینه هنر دارد) دارای ارزش هنری بیشتری است.

نكته جالب توجه این است كه، به دلیل امكانات و تسهیلات ارتباطی كه به مرور زمان بین روستاها  و شهرها ایجاد شده است، بافندگان، امكان برخورد و آشنایی با دست بافتهای یكدیگر را نیز پیدا كرده اند. این موضوع باعث می شود كه هنگام بافت، نقوشی از مناطقی كه گذر كرده اند به ذهنشان مانده باشد و یا شبیه آن نقوش را در گلیم خود بیاورند. برای مثال دیده شده است كه نقش هایی مشابه، هم در بافتهای آذربایجان و هم در كردستان و یا جاهای دیگر نزدیك به این نقاط بافته شده است.

مهندس زهرا جزایری

.

تاریخچه ی هنر گلیم بافی

از آثار و نوشته های مورخان و جهانگردان پیداست كه بافتن جزو اولین هنرها و صنایع قبیله های پراكنده انسانها بوده است .

می توان گفت بافتن پارچه و گلیم تقریبا از یك زمان رواج یافته است. حتی می توان گفت كه انسان پیش از آنكه دست به ساختن خانه بزند، اقدام به بافتن كرده است . برای بافتن پارچه از الیاف ظریف تر و برای بافتن گلیم از الیاف ضخیم تر استفاده می كرده است.

در سال 1949 در سرزمین روسیه یك قطعه قالی به نام قالی (پازیریك) به حال انجماد ،پیدا شد كه مربوط به 350 تا 500 سال قبل از میلاد مسیح بوده است و به این ترتیب وجود قالی و گلیم در تمدنهای باستانی فلات ایران ثابت گردید. فرش یاد شده دارای 3600 گره متقارن در هر دسیمتر مربع می باشد.

 نقش آن قالی بیانگر این است كه برای رسیدن به چنین مهارتی در قالبی بافی لازم است كه بافنده از یك سنت حداقل هزار ساله برخوردار باشد. بدین ترتیب تاریخ پیدایش هنر گلیم بافی و قالی بافی در ایران حدودأ بین1500 تا 2000 سال قبل از میلاد تعیین شد. از آنجایی كه گلیم زودتر از قالی بافته شده تاریخ گلیم بافی به 3000 سال پیش از میلاد عنوان شده، كه تاریخ آغاز نساجی است و از وسایل بافتنی كه از بهشهر به دست آمده  و تاریخ آن متعلق به 600 سال قبل از میلاد است ، نشان می دهد كه از موی بز و گوسفند استفاده می شده است. اما در مورد پارچه مشخص نیست كه از همین الیاف استفاده می كردند یا نه. در تپه های سیلك كاشان نمونه بافت پارچه متعلق به 4700 سال پیش به دست آمده است.

در حال حاضر گلیم وسیله ای است كه به عنوان زیر انداز و پرده در چادرها و محلهای عمومی نظیر قهوه خانه ها و نیز در تهیه لوازم زندگی و كار، مانند رختخواب بند (چادر شب)، سجاده، خورجین، جوال دیوارهای چادر، جل اسب، پشتی، سفره و ... استفاده می شود كه در این مقوله توضیح داده شده است. لازم به ذكر است كه بافت گلیم و استفاده از آن تقریبا در تمام نقاط ایران رایج است.

استان كهكلویه و و بویر احمد تولید كننده ی بهترین گبه ها و گلیم های ایران

.

گلیم نقش برجسته، شاخص ترین صنعت دستی و بومی

28K

56K

128K

.

منبع  www.tebyan.net

.

مراحل کار گلیم بافی

مشخص نمودن اندازه کار- اندازه گیری دار(جهت شل و سفت کردن چله ها )- سیه بندی ( فاصله بندی جهت چله کشی ) چله کشی:ابتدانخهای چله(اعم از پنبه ای ، پشمی ، ابریشمی ) را با کمک دو نخ ثابت بصورت یک در میان یک نخ از زیرو یک نخ از رو، با توجه به سیه بندی چله کشی
می کنند ، اگر سیه بندی 7 سانتیمتر باشد 16 الی 19 تارو اگر سیه بندی 10 سانیمتر باشد 23 الی 25 تار، با نخ شماره 15 لا، چله کشی می شود. درپایان چله کشی کوجی بسته میشود. بعداز اتمام بستن کوجی ، هاف بین نخ زیر و رو قرار می گیرد. بعد از این مرحله زهوار به جهت تنظیم کردن چله ها و صاف نمودن اولیه کار داخل نخها قرارداده میشود. برای استحکام اولیه کار بعد از قراردادن زهوار کرباس بافی شروع می گردد . حدوداً 10 ردیف زنجیره بافی یا ملیله بافی، ساده بافی حاشیه اول ( حاشیه کوچک ) حاشیه دوم ( حاشیه بزرگ ) حاشیه کوچک ( از روی حاشیه بزرگ ) ونهایتاً بافت باریکه جهت ایجاد فاصله بین حاشیه و متن انجام می شود.
در بافت گلیم با توجه به نوع نقشه تقسیم بندیهای لازم انجام گرفته و بافت زمینه با توجه به نقشه انجام میگیرد. بعد از اتمام بافت زمینه حاشیه های فوق تکرار می شود و بعد از اتمام حاشیه ها ملیله بافی یا زنجیره بافی پایان کار انجام می شود ودر نهایت کرباس بافی پشت سر آن بافته می شود. زمان برش بعضی ها یک جفت تار بریده شده به سه جفت تار گره می خورد.

منبع http://www.miraszanjan.ir